Decyzje o państwowych systemach IT rzadko wyprowadzają ludzi na ulice. Wczoraj w Warszawie było jednak inaczej. W niedzielę, 8 listopada, na placu Konstytucji zebrali się uczestnicy protestu zorganizowanego przez Inicjatywę Nasze Dane. Powód? Plany Ministerstwa Obrony Narodowej, które przygotowuje się do podpisania wiążącej umowy z amerykańską korporacją Palantir Technologies. Byliśmy na miejscu z aparatem, żeby udokumentować przebieg tego przemarszu.
Niedzielny protest odbywał się w cieniu sobotniego zamachu w Krakowie. Zgromadzenie rozpoczęło się punktualnie o 15:00 od minuty ciszy dla uczczenia pamięci ofiar tamtej tragedii. Wydarzenia z Małopolski wpłynęły też bezpośrednio na logistykę samego marszu. Organizatorzy po rozmowach ze służbami skrócili trasę i zrezygnowali z planowanego postoju pod Kancelarią Premiera, wychodząc z założenia, że rząd w obecnej sytuacji musi skupić się na bezpieczeństwie wewnętrznym kraju. Po przemówieniach na placu Konstytucji tłum ruszył ulicą Piękną, Alejami Ujazdowskimi, przez plac Trzech Krzyży i Nowy Świat. Na trasie nie zabrakło głośnych okrzyków i haseł sprzeciwiających się oddawaniu publicznych zasobów cyfrowych w ręce prywatnej korporacji. Około 16:40 demonstranci dotarli pod Pałac Prezydencki, gdzie na zakończenie odczytano list otwarty do głowy państwa.
O co dokładnie toczy się spór?
Sprawa ciągnie się od 27 października 2025 roku, kiedy szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz podpisał z firmą Palantir list intencyjny. Dla uczestników wczorajszego marszu problemem jest sam tryb procedowania tej współpracy – brak otwartego przetargu, brak debaty w Sejmie i brak jawnej oceny ryzyka przed ewentualnym podpisaniem docelowego kontraktu.
Krytycy tego rozwiązania od miesięcy przypominają, że Palantir nie jest zwykłym dostawcą oprogramowania. Założona w 2003 roku spółka, za którą stoi m.in. miliarder Peter Thiel, swoje pierwsze duże fundusze otrzymała od In-Q-Tel, czyli funduszu venture capital amerykańskiej agencji CIA. Korporacja budzi na świecie skrajne emocje – w USA stworzyła dla służb migracyjnych ICE system ImmigrationOS łączący dane podatkowe i paszportowe do typowania osób do deportacji, a w 2024 roku nawiązała strategiczne partnerstwo z izraelskim resortem obrony.
Podczas protestu mocno wybrzmiewał też argument dotyczący samego modelu biznesowego Amerykanów, określanego w branży jako „złota klatka”. Palantir nie sprzedaje gotowego programu w pudełku. Zamiast tego osadza własnych inżynierów wewnątrz instytucji i zaciąga dane do swojej zamkniętej infrastruktury. W praktyce oznacza to, że ewentualne wyjście z takiego systemu po latach jest ekstremalnie trudne i kosztowne, o czym już w 2017 roku przekonała się chociażby policja w Nowym Jorku.
Europa ucieka, a Polska ma własne narzędzia
Zwolennicy zatrzymania kontraktu zwracają uwagę na ruchy innych państw zachodnich, które po chłodnej kalkulacji wycofują się ze współpracy z firmą Thiela. W grudniu 2024 roku sztab szwajcarskiej armii oficjalnie zalecił odrzucenie oferty Palantira. Głównym argumentem było ryzyko przejęcia wrażliwych informacji przez władze USA na mocy amerykańskiej ustawy CLOUD Act, która pozwala tamtejszemu rządowi żądać dostępu do danych od amerykańskich firm niezależnie od tego, gdzie fizycznie stoją serwery. W Niemczech tworzenie profili obywateli jednym kliknięciem zablokował Trybunał Konstytucyjny, a francuski wywiad wewnętrzny (DGSI) wymienia oprogramowanie z USA na rodzimy system ChapsVision.
Na warszawskim proteście przypominano, że polskie wojsko i administracja nie są skazane na jednego zagranicznego dostawcę. W grudniu 2025 roku, zaledwie dwa miesiące po podpisaniu listu intencyjnego z Amerykanami, Dowództwo Komponentu Wojsk Obrony Cyberprzestrzeni zawarło porozumienie z polską spółką analityczną DataWalk i rozpoczęło testy jej systemu. Równolegle rozwijany jest polski, otwarty model językowy PLLuM. Protestujący wytykali przy tym rządowi brak spójności – jeszcze w czerwcu 2026 roku, przy okazji przyjęcia Strategii Cyfryzacji Państwa, wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski otwarcie przestrzegał przed uzależnianiem kraju od wielkich korporacji zza oceanu.
Pięć postulatów na stole
Wczorajszy marsz był próbą powiedzenia rządzącym obywatelskiego „sprawdzam” jeszcze zanim zapadną nieodwracalne decyzje. Inicjatywa Nasze Dane sformułowała pięć konkretnych żądań. Protestujący domagają się przede wszystkim jawnego i rzetelnego audytu ryzyka, który mógłby zostać niezależnie zweryfikowany, zamiast zasłaniania się niejawnymi analizami wojskowymi. Kolejne postulaty to rozpisanie otwartego przetargu z jasnymi kryteriami wyboru, przeprowadzenie jawnej debaty w Sejmie oraz realne wsparcie dla polskich alternatyw technologicznych. Całość spina postulat o zwiększenie transparentności instytucji publicznych i zapewnienie obywatelom realnej kontroli nad tym, kto i na jakich zasadach zarządza ich danymi.
Sprawa kontraktu dla MON pozostaje otwarta. Poniżej publikujemy pełną fotorelację z niedzielnego przemarszu ulicami Warszawy.
