Zawieszenie działalności rządu federalnego Stanów Zjednoczonych trwa, gdyż kongresmeni – zarówno Republikanie, jak i Demokraci – wciąż nie są w stanie osiągnąć porozumienia w sporze budżetowym. Oznacza to tymczasowe wstrzymanie wielu federalnych usług publicznych oraz zmuszenie blisko 1,4 miliona pracowników federalnych do wzięcia bezpłatnego urlopu lub pracy bez wynagrodzenia. Choć polityczne potyczki o budżet są rutyną, obecny impas jest wyjątkowo napięty. Prezydent Donald Trump, odzyskawszy urząd w styczniu, rozpoczął już drastyczne cięcia w administracji i zagroził, że wykorzysta tę sytuację do wprowadzenia kolejnych redukcji.
Jak doszło do zawieszenia i kiedy nastąpi wznowienie?
Główną przyczyną zawieszenia jest brak zgody między Republikanami a Demokratami na przyjęcie ustawy zapewniającej fundusze na usługi rządowe po 1 października, kiedy to wygasł poprzedni budżet federalny. Zgodnie z amerykańskim systemem prawnym, Kongres musi uchwalić plan wydatków, który następnie musi zostać podpisany przez prezydenta. Mimo że Republikanie sprawują kontrolę nad obiema izbami Kongresu, w Senacie brakuje im wymaganych 60 głosów do samodzielnego przegłosowania ustawy budżetowej, co daje opozycyjnym Demokratom silną pozycję negocjacyjną. Demokraci domagają się, aby uchwała budżetowa zawierała przedłużenie ulg podatkowych obniżających koszty ubezpieczeń zdrowotnych dla milionów Amerykanów oraz cofnięcie cięć wprowadzonych przez Trumpa w programie opieki zdrowotnej Medicaid – świadczeniu dla osób starszych, niepełnosprawnych i o niskich dochodach. Partia Demokratyczna sprzeciwia się również redukcjom budżetowym w federalnych agencjach zdrowotnych. Wcześniejsza ustawa przejściowa, mająca zapobiec zamknięciu, przeszła przez Izbę Reprezentantów, ale została zablokowana w Senacie. W rezultacie, 1 października, rząd USA został zawieszony po raz pierwszy od niemal siedmiu lat. Aby wznowić jego działalność, obie partie w Senacie muszą osiągnąć kompromis, który zaakceptuje Prezydent Trump, jednak dotychczasowe próby głosowania zakończyły się niepowodzeniem. Republikanie chcą negocjować kwestie dotacji zdrowotnych oddzielnie, dążąc do uchwalenia tzw. „czystej rezolucji” budżetowej. Administracja Trumpa odmawia znaczących ustępstw, wierząc, że to Demokraci poniosą największe koszty wizerunkowe. Demokraci z kolei są przekonani, że ich walka o tańszą opiekę zdrowotną spotka się z poparciem wyborców, a lewe skrzydło partii naciska, by tym razem nie ugięli się zbyt łatwo, pamiętając spór budżetowy z marca 2025 r.
Jakie usługi działają, a jakie są wstrzymane?
Warto podkreślić, że nie wszystkie funkcje rządu ustają podczas zawieszenia. Usługi uznane za niezbędne są kontynuowane, choć większość zaangażowanego personelu nie otrzyma wynagrodzenia, dopóki rząd nie zostanie ponownie otwarty. Przykładem są: ochrona granic, organy ścigania oraz personel medyczny w szpitalach, który musi pracować normalnie. Jednak wiele lotów zostało odwołanych lub opóźnionych z powodu niedoboru kontrolerów ruchu lotniczego, którzy również pracują bez zapłaty. Tysiące pracowników uznanych za nieistotnych zostało wysłanych na bezpłatne urlopy co zakłóciło m.in. bieżące projekty badawcze, np. w Narodowych Instytutach Zdrowia. Wpływa to także na kontraktorów niebędących bezpośrednimi pracownikami rządowymi. Żołnierze mieli nie otrzymać wypłat w połowie października, ale administracja Trumpa znalazła środki na ich opłacenie, choć Przewodniczący Izby Mike Johnson ostrzegł, że jest to tylko rozwiązanie tymczasowe. Środki na program bonów żywnościowych SNAP, z którego korzysta 41 mln osób, również się wyczerpały. Mimo ostrzeżeń, że beneficjenci nie otrzymają wsparcia, 3 listopada administracja Trumpa obiecała częściowe finansowanie na ten miesiąc z funduszy awaryjnych, co zapowiada kolejny potencjalny kryzys przed 1 grudnia. Czeki z tytułu Social Security i Medicare są nadal wysyłane, choć może dojść do zakłóceń w pracy weryfikacyjnej i wydawaniu kart. Natomiast usługi takie jak przedszkola finansowane federalnie i instytucje, np. muzea Smithsonian lub niektóre parki i pomniki narodowe zostały ograniczone lub zamknięte. Warto wspomnieć, że podczas poprzedniego zawieszenia w latach 2018-2019 utrzymanie otwartych parków bez personelu doprowadziło do wandalizmu. Co istotne, dostarczanie przesyłek i urzędy pocztowe działają normalnie, ponieważ US Postal Service nie jest zależna od finansowania Kongresu. Większość szkół jest finansowana przez stany, ale rząd federalny zapewnia miliardy dolarów w dotacjach i pożyczkach studenckich. Ze względu na to, że dotacje są zwykle przyznawane latem, szkoły nie powinny odczuć skutków obecnego zawieszenia. Członkowie Kongresu nadal otrzymują wynagrodzenie, co bywa krytykowane.
Reakcja Białego Domu
Biały Dom wydaje się zadowolony z perspektywy dłuższego zamknięcia znacznej części administracji. Prezydent Trump zagroził zerwaniem z dotychczasową praktyką przywracania wydatków do poprzedniego poziomu i wypłacania zaległych pensji pracownikom po wznowieniu działalności. Od stycznia jego administracja już zmniejszyła wydatki i zwolniła wielu pracowników, testując granice władzy prezydenckiej. Teraz Prezydent dąży do trwałego zwolnienia pracowników uznanych za „nieistotnych” w trakcie trwania zawieszenia. „Zwolnimy wielu ludzi” – powiedział Trump 30 września, dzień przed rozpoczęciem zamknięcia. Administracja ostrzegła również, że pracownicy na bezpłatnym urlopie mogą nie otrzymać zaległych wynagrodzeń po zakończeniu zawieszenia. 7 października Trump stwierdził, że zaległe pensje „zależą od tego, o kim mówimy” i że niektórym pracownikom „nie należy się opieka”. Wielu ustawodawców się z tym nie zgadza, w tym czołowy Demokrata w Izbie Reprezentantów, Hakeem Jeffries, który stwierdził, że „Prawo jest jasne – każdy pracownik federalny na bezpłatnym urlopie ma prawo do zaległego wynagrodzenia.” Wcześniejsza próba administracji zwolnienia około 4000 pracowników została tymczasowo zablokowana przez sędziego federalnego, ale Biały Dom odwołuje się od tej decyzji.
Wpływ Zawieszenia na Gospodarkę
Szacuje się, że 800 milionów dolarów w nowych kontraktach federalnych nie jest codziennie przyznawanych. W przeciwieństwie do pracowników rządowych, kontraktorzy nie otrzymają zaległych wypłat, a wiele z tych firm to małe przedsiębiorstwa, które nie mają innych dużych klientów, by utrzymać się w tym okresie. Analitycy szacują, że każdy tydzień zawieszenia obniży wzrost gospodarczy o około 0,1 do 0,2 punktu procentowego, co przekłada się na około 15 mld USD strat tygodniowo. Straty te stają się coraz trudniejsze do odrobienia w miarę przedłużania się impasu. Zbliżające się kluczowe miesiące świąteczne budzą obawy, że zawieszenie negatywnie wpłynie na zakupy i wydatki konsumenckie. Nowe potencjalne czynniki ekonomiczne w tym zawieszeniu – takie jak zwolnienia pracowników, odmowa wypłaty zaległych wynagrodzeń czy anulowanie finansowanych federalnie projektów – mogą pogłębić lub wydłużyć negatywne skutki gospodarcze.
Stawiamy na transparentność i profesjonalizm. Korzystamy ze zróżnicowanego finansowania, w tym z dotacji, aby budować silne media obywatelskie.
Fundamentem naszej wolności słowa pozostają jednak darowizny od Was. Wspólnie tworzymy rzetelne dziennikarstwo. Twoja wpłata to bezpośrednia inwestycja w prawdę i merytoryczną walkę z dezinformacją.
Stawiamy na transparentność i profesjonalizm. Korzystamy ze zróżnicowanego finansowania, w tym z dotacji, aby budować silne media obywatelskie.
Fundamentem naszej wolności słowa pozostają jednak darowizny od Was. Wspólnie tworzymy rzetelne dziennikarstwo. Twoja wpłata to bezpośrednia inwestycja w prawdę i merytoryczną walkę z dezinformacją.