W Polsce Dzień Mężczyzn do dzisiaj pozostaje nieoficjalnym świętem. Mimo tego 10-ty marca jest dobrą okazją na docenienie panów za pełnioną przez nich rolę w społeczeństwie. To moment, by zwrócić uwagę nie tylko na ich osiągnięcia i wyzwania, ale także na kwestie, które często pozostają w cieniu – zdrowie psychiczne i emocjonalne oraz presję, z jaką się mierzą.
Choć mężczyźni przez lata byli postrzegani głównie jako ci silni, niezłomni, mający zawsze kontrolę nad swoimi emocjami, coraz więcej mówi się o ich prawdziwych potrzebach, które dotychczas były ignorowane lub spychane na margines.
Współczesne wyzwania mężczyzn w Polsce – emocje, uzależnienia, przemoc.
Czytając artykuł mp.pl z 28 czerwca 2022 roku dowiadujemy się, że współcześni mężczyźni odbierają sobie życie znacznie częściej niż kobiety. Jednym z czynników sprzyjających samobójstwom wśród mężczyzn jest toksyczny sposób wychowania, który de facto zakłada odebranie im prawa do okazywania słabości.
Między wyzwaniami a zmianą
Współczesna rzeczywistość stawia przed mężczyznami wiele wyzwań, zarówno tych związanych z ich własnymi emocjami, jak i społeczno-kulturowymi oczekiwaniami. W rozmowie z Agnieszką Siemianów-Szkarłat, Krzysztofem Szkarłatem oraz Krzysztofem Neldnerem przyglądamy się kondycji męskości w Polsce i zastanawiamy się, jak można wesprzeć mężczyzn w ich rozwoju.
Zdaniem naszych rozmówców, mężczyźni często zmagają się z kompulsywnymi reakcjami emocjonalnymi, które prowadzą do uzależnień i autodestrukcyjnych zachowań. Problemem jest również społeczna akceptacja agresji jako normy.
„Dzisiaj mężczyźni w Polsce, z naszego doświadczenia, najbardziej zmagają się z kompulsywnymi reakcjami emocjonalnymi, objawiającymi się jako wybuchy złości, uzależnienie od różnych substancji, pornografii, alkoholu, przejadania się, mediów społecznościowych, grania i oglądania filmów. Dodatkowo, sprytnie ukryta i przedstawiana jako normalna, gloryfikacja przemocy i agresji (walki w klatkach, nienawiść w muzyce, gloryfikacja dumnej postawy pełnej podziału na lepszych i gorszych lub katów i ofiary). Kolejnym wyzwaniem mężczyzn jest samotność wynikająca z przestarzałych wzorców męskości.”
– Agnieszka Siemianów-Szkarłat i Krzysztof Szkarłat
Krzysztof Neldner zwraca uwagę, że samotność, o której również wspominają Agnieszka i Krzysztof, nie jest dziełem przypadku. Mężczyźni od pokoleń byli uczeni tłumienia emocji i unikania przyznawania się do słabości, co utrudnia im budowanie głębszych relacji.
„Największym wyzwaniem mężczyzn jest samotność wynikająca z przestarzałych wzorców męskości. To nie kobiety ją stworzyły – mężczyźni sami się w nią uwikłali. Problem pogłębia brak umiejętności wyrażania emocji, ponieważ od dzieciństwa uczono ich, by je tłumić, nie okazywać słabości i unikać przyznawania się do błędów.”
– Krzysztof Neldner
Mimo że zmiana społeczna postępuje, jej tempo budzi mieszane odczucia. Agnieszka i Krzysztof Szkarłat dostrzegają pozytywne sygnały – zwłaszcza wśród młodych mężczyzn, którzy zaczynają świadomie rezygnować z destrukcyjnych nawyków i pracować nad sobą.
„Coraz więcej, szczególnie młodych mężczyzn, szuka rozwiązań i angażuje się w dyscyplinę umysłu, rezygnując jednocześnie z rzeczy, które ich osłabiają. Oczywiście póki co jest to mniejszość. Dostęp do inspirujących treści i kolejne przykłady realizacji sukcesów Polaków stymulują angażowanie się w wartościowe działania.”
– Agnieszka Siemianów-Szkarłat i Krzysztof Szkarłat
Z kolei Krzysztof Neldner podchodzi do tej zmiany z większym sceptycyzmem. Wskazuje, że patriarchalne struktury wciąż mają się dobrze, a mężczyźni, choć dominują w społeczeństwie, nadal często nie zauważają, jak ten system im szkodzi.
„Przepraszam za mój pesymizm, ale nie widzę poprawy. Feminizm, ruchy na rzecz równouprawnienia i rewolucje społeczne nie zmieniły pozycji mężczyzn – wciąż dominują, krzywdzą i nie dostrzegają, jak patriarchat ich niszczy. Jednak światełkiem w tunelu są rosnące inicjatywy tworzone przez mężczyzn dla mężczyzn, które edukują i wspierają ich w zrozumieniu nierówności społecznych, oferując czułość i przestrzeń do zmiany.”
– Krzysztof Neldner
Nie wystarczy jednak sama diagnoza – kluczowe jest znalezienie sposobów na realne wsparcie mężczyzn. Jednym z nich jest odchodzenie od roli „ojca-żywiciela” i danie mężczyznom przestrzeni na odpoczynek oraz rozwój emocjonalny.
„Pierwszym krokiem powinno być zachęcenie do profilaktyki i w ogóle oswojenie mężczyzn z myślą, że są ludźmi, że w ich naturze są momenty słabości, przez które nie muszą, a czasem nie powinni przechodzić sami. Nie muszą i nie powinni brać tych kolejnych nadgodzin. Państwo powinno odciążyć mężczyzn z wymyślonego wieki temu wzorca „ojca-żywiciela” poprzez możliwość godnego bytowania przy mniejszej ilości godzin pracy.”
– Krzysztof Neldner
Pomimo trudności, warto dostrzegać również mocne strony mężczyzn w Polsce. Jak zauważają Agnieszka i Krzysztof Szkarłat, wielu z nich ma ogromny potencjał, który może stać się siłą napędową zmiany – o ile zostanie właściwie ukierunkowany.
„Powodem do radości jest fakt, że ogromna ilość mężczyzn w Polsce jest ambitnych, potrafiących dać z siebie bardzo dużo. Człowiek ma ogromny potencjał, ale trzeba go ukierunkować. Używać ochoty i entuzjazmu zamiast złości czy żądzy emocjonalnej. Używać troski i współczucia zamiast dumy i porównywania się na lepszych i gorszych. Używać odwagi i rozsądku zamiast strachu, zmagania i walki.”
– Agnieszka Siemianów-Szkarłat i Krzysztof Szkarłat
Natomiast według Krzysztofa Neldnera, choć pierwsze kroki zostały podjęte, jest jeszcze długa droga do tego, by móc mówić o dumie z kondycji polskich mężczyzn.
„Doceniam mężczyzn, którzy weszli na drogę samorealizacji, ale to wciąż zbyt wąska perspektywa, by mówić o dumie. Jesteśmy na etapie mobilizacji – sukcesy polskich mężczyzn nie zmienią faktu, że wciąż tkwimy w wadliwych wzorcach patriarchatu. Najważniejsze jest ich dostrzeżenie i rozpoczęcie procesu zmiany. Cieszę się, że pierwsze kroki zostały postawione, i zachęcam do dalszej wspólnej drogi.”
– Krzysztof Neldner
Choć wnioski naszych rozmówców różnią się od siebie, jedno jest pewne – męskość w Polsce znajduje się w procesie transformacji. To, jak bardzo zmieni się w kolejnych latach, zależy od gotowości mężczyzn do otwartości, refleksji i działania.
Sytuacja polskich mężczyzn
W debacie publicznej kwestie nierówności płciowych często koncentrują się na trudnościach, z jakimi mierzą się kobiety. Jednak raport „Przemilczane nierówności” opracowany przez Klub Jagielloński w 2021 roku wskazuje, że również mężczyźni doświadczają szeregu wyzwań w różnych aspektach życia. Warto przyjrzeć się tym problemom bliżej.
Edukacja
Mężczyźni osiągają gorsze wyniki w nauce, zwłaszcza w zakresie umiejętności czytania. Częściej powtarzają klasy i rzadziej kończą studia wyższe w porównaniu do kobiet. Te dysproporcje mogą wpływać na ich szanse zawodowe i rozwój kariery w dorosłym życiu.
Rynek pracy i finanse
Raport wskazuje, że mężczyźni stanowią większość ofiar wypadków przy pracy. Ponadto system emerytalny jest dla nich mniej korzystny ze względu na wyższy wiek emerytalny i krótszy przeciętny czas pobierania świadczeń z powodu niższej średniej długości życia.
Demografia i relacje
Mężczyźni później zawierają związki małżeńskie i częściej doświadczają samotności, zwłaszcza na terenach wiejskich. Wynika to z nierównomiernego rozmieszczenia płci w populacji, co wpływa na możliwość nawiązania relacji.
Zdrowie
W Polsce występuje znaczna różnica w długości życia między płciami – średnio mężczyźni żyją kilka lat krócej niż kobiety. Wysoka śmiertelność wynika m.in. z problemów zdrowotnych, stylu życia oraz zaniedbań profilaktycznych. Dodatkowo, to mężczyźni stanowią większość ofiar samobójstw.
Dyskurs publiczny
Problemy mężczyzn są często pomijane w debacie publicznej, ponieważ przeważa przekonanie o ich domniemanej uprzywilejowanej pozycji. Brak uwagi dla tych zagadnień może prowadzić do pogłębiania się nierówności oraz braku skutecznych rozwiązań systemowych.
Raport „Przemilczane nierówności” wskazuje, że sytuacja mężczyzn w Polsce wymaga większej uwagi ze strony decydentów. Problemy związane z edukacją, pracą, zdrowiem czy relacjami społecznymi mają poważne konsekwencje zarówno dla nich samych, jak i dla całego społeczeństwa. Uwzględnienie tych kwestii w polityce publicznej może przyczynić się do poprawy jakości życia wielu osób i wyrównania szans między płciami.
Zwiększanie świadomość emocjonalnej i zdrowotnej mężczyzn.
Mówienie o zdrowiu psychicznym mężczyzn i pokazywanie, że emocje są czymś normalnym, przyczynia się do zmiany społecznych stereotypów. Postrzeganie mężczyzn jako „słabych” z powodu okazywania uczuć stopniowo zanika. Coraz więcej młodych mężczyzn szuka rozwiązań, angażując się w rozwój umysłowy i rezygnując z destrukcyjnych schematów.
Dzięki rosnącej akceptacji społecznej wrażliwości mężczyzn, coraz częściej podejmują oni terapię, praktykują mindfulness czy uprawiają sport. Traktują te działania jako sposoby dbania o swoje zdrowie psychiczne. W rezultacie rozwijają swoje zasoby emocjonalne, co wpływa na poprawę jakości ich życia.
Nowe podejście do męskości
Z okazji Dnia Mężczyzn warto zwrócić uwagę na liczne trudności przed którymi stoją panowie. Postać odważnego i niewzruszonego mężczyzny staje się coraz mniej popularna. Wśród panów obserwujemy natomiast rosnący poziom zrozumienia względem własnych emocji czy większą samoakceptację. Takie czynniki dają im przestrzeń do poznania siebie.
