Pojęcie „bezdomności” nie jest nowe. Zaczęło pojawiać się już na przełomie XVIII i XIX wieku, początkowo kojarzone z ofiarami wojen, powstań i innych zrywów niepodległościowych. Obecnie bezdomność można rozpatrywać w różnych ujęciach, m.in. socjologicznym i psychologicznym.
Z socjologicznego punktu widzenia bezdomność jest jednym z wielu zjawisk społecznych, w którym osoba bezdomna charakteryzuje się brakiem stałego miejsca zamieszkania. Taka osoba nie jest w stanie samodzielnie zapewnić sobie schronienia spełniającego minimalne warunki, które można uznać za mieszkalne.
Psychologiczne ujęcie bezdomności pozwala głębiej zrozumieć to zjawisko. Osoba bezdomna znajduje się w kryzysowym stanie egzystencji, nie posiada środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wyobcowanie społeczne może prowadzić do głębokiego kryzysu tożsamości. Brak zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych, szczególnie w sytuacji, gdy osoba nie jest w stanie temu zapobiec, pozostawia trwały ślad na jej funkcjonowaniu społecznym.
Statystyki dotyczące bezdomności w Polsce
Według najnowszych danych, liczba osób w kryzysie bezdomności w Polsce wynosi obecnie około 31 tysięcy, co oznacza spadek o dwa tysiące w porównaniu z badaniem z 2017 roku. W tej grupie 80% stanowią mężczyźni (24 880 osób), a 20% kobiety (6 162 osoby). Co ciekawe, w ostatnich latach odnotowano wzrost liczby kobiet i spadek liczby mężczyzn w tej kategorii.
Największy odsetek osób w kryzysie bezdomności występuje w województwach: pomorskim (4 575 osób), śląskim (4 050 osób), mazowieckim (3 453 osoby). Choć w większości województw liczba osób bezdomnych spada, w czterech regionach – pomorskim, małopolskim, podkarpackim i wielkopolskim – zauważono tendencję wzrostową.
Wśród osób bezdomnych: 13 232 osoby znajdują się w przedziale wiekowym 41–60 lat, zaś 10 084 osoby mają ponad 60 lat. Większość osób (27 959) posiada obywatelstwo polskie, natomiast 1 749 osób ma obywatelstwo ukraińskie, inne lub nie posiada żadnego.
Pod względem stanu cywilnego: 45% to kawalerowie/panny, 35% to osoby rozwiedzione, 8% to osoby zamężne/żonate, 8% to wdowcy/wdowy.
Jeśli chodzi o wykształcenie: 41% ma wykształcenie zawodowe, 29% podstawowe, 17% średnie (w tym techniczne), 4% wyższe (odnotowano wzrost o 57 punktów procentowych w porównaniu z 2019 rokiem).
Przyczyny kryzysu bezdomności
Jednoznaczne wskazanie przyczyn bezdomności jest trudne, jednak badania wskazują na kilka najczęstszych powodów: uzależnienie od alkoholu (19%), konflikty rodzinne (17%), eksmisje lub wymeldowanie z mieszkania (11%).
Inne czynniki to m.in. rozpad związku, bezrobocie, zły stan zdrowia czy niepełnosprawność.
Jak pomóc osobom w kryzysie bezdomności?
Osoby doświadczające kryzysu bezdomności żyją średnio o 30 lat krócej niż ich rówieśnicy, którzy nigdy nie musieli zmagać się z życiem na ulicy. Jednym z największych zagrożeń dla ich zdrowia i życia są niskie temperatury. Dlatego zimą pomoc dla osób bezdomnych staje się szczególnie istotna.
Statystyki pokazują, że aż 90% osób w kryzysie bezdomności otrzymuje wsparcie od organizacji pozarządowych. To właśnie dlatego tak ważne jest, aby pamiętać o możliwościach zaangażowania się w pomoc – na przykład poprzez wolontariat. Istnieje wiele form wsparcia, zarówno długoterminowych, jak i sezonowych, które można realizować w ramach działań na rzecz osób bezdomnych.
Jednym ze sposobów pomocy jest także przekazanie darowizny na zbiórki organizowane przez fundacje i stowarzyszenia. Zebrane środki są przeznaczane na zakup podstawowych produktów, takich jak jedzenie, środki higieniczne czy ciepła odzież.
Inną formą wsparcia może być oddanie ciepłych ubrań, których już nie używasz. Przekazanie kurtki, rękawiczek czy śpiwora jest bardzo proste – wystarczy skontaktować się z lokalnym schroniskiem lub noclegownią i zapytać, czego najbardziej potrzebują. Szczególnie przydatne są również środki higieniczne, które często są deficytowe.
Pamiętaj o empatii i zrozumieniu
Najważniejsze jest jednak, aby unikać oceniania osób w kryzysie bezdomności. Łatwo jest ulec stereotypom i uprzedzeniom, które prowadzą do krzywdzących wniosków. Warto pamiętać, że każda osoba bezdomna to przede wszystkim człowiek zmagający się z trudną sytuacją życiową.
Jeśli zauważysz osobę bezdomną, szczególnie w okresie zimowym, nie bądź obojętny. Możesz podejść i zapytać, czy potrzebuje pomocy, lub zadzwonić na numer alarmowy. Straż miejska współpracuje z placówkami, które zajmują się udzielaniem wsparcia osobom w kryzysie bezdomności. Twoja reakcja może uratować czyjeś życie.
Bezdomność to problem, który dotyka ludzi w najtrudniejszych momentach ich życia. Każdy gest wsparcia – od przekazania ubrań po zwykłą życzliwość – może odmienić czyjś los. Razem możemy budować społeczeństwo oparte na empatii i solidarności, w którym nikt nie zostanie pozostawiony sam sobie.
