Wirus Nipah (NiV) to patogen, który ze względu na wysoką śmiertelność i brak dedykowanych leków znajduje się na liście priorytetowych zagrożeń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Na początku 2026 roku w Indiach odnotowano nowe zakażenie, co ponownie skierowało uwagę służb medycznych na ten problem.
W styczniu 2026 roku w miejscowości Barasat, położonej w stanie Bengal Zachodni, laboratoryjnie potwierdzono dwa przypadki zakażenia wirusem Nipah. Zachorowaniu uległy dwie osoby z personelu medycznego – pielęgniarka i pielęgniarz w wieku od 20 do 30 lat, pracujący w prywatnym szpitalu.
U pielęgniarki choroba miała cięższy przebieg – według danych z 21 stycznia kobieta znajdowała się w stanie krytycznym i wymagała wentylacji mechanicznej przy użyciu respiratora.
Z kolei u pielęgniarza, który zmagał się z ciężką chorobą neurologiczną, odnotowano poprawę kliniczną.
Statystyki i historia wirusa Nipah według danych WHO
Zgodnie z oficjalnymi zestawieniami i raportami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), wirus Nipah (NiV) jest uznawany za jeden z najpoważniejszych patogenów o potencjale epidemicznym.
Kluczowe statystyki:
• Wysoka śmiertelność: Szacowany wskaźnik śmiertelności (CFR) w dotychczasowych ogniskach wynosi od 40% do 75%,
• Status patogenu: WHO sklasyfikowała wirusa Nipah jako patogen priorytetowy w ramach planu badawczego (R&D Blueprint), co oznacza pilną potrzebę opracowania leków i szczepionek, których obecnie brak.
Jak podaje serwis WHO w swoich publikacjach Disease Outbreak News, historia zidentyfikowanych zakażeń u ludzi obejmuje następujące etapy:
• 1998–1999 (Malezja i Singapur): Wirus został zidentyfikowany po raz pierwszy podczas wybuchu epidemii wśród hodowców świń w Malezji. W 1999 r. zakażenia dotarły do Singapuru poprzez import chorych zwierząt; od tego czasu w tych krajach nie odnotowano nowych przypadków,
• Od 2001 (Indie i Bangladesz): Ogniska choroby zaczęły pojawiać się okresowo w tych regionach. W Bangladeszu wirus powraca niemal każdego roku, a w Indiach notowane są regularne, sezonowe wybuchy (zazwyczaj między grudniem a majem),
• 2014 (Filipiny): WHO odnotowała wtedy pojedyncze ognisko zakażeń, po którym do dziś nie stwierdzono tam nowych zachorowań,
• 2026 (Indie): Najnowsze oficjalne dane potwierdzają wystąpienie ogniska w stanie Bengal Zachodni (miejscowość Barasat), gdzie zakażeniu uległo dwoje pracowników medycznych,
Dlaczego WHO monitoruje te dane?
WHO podkreśla, że śledzenie historii wirusa jest kluczowe, ponieważ naturalnym nosicielem patogenu są nietoperze owocożerne z rodziny Pteropodidae, które występują na szerokich obszarach Azji, Australii i Afryki. Organizacja przypuszcza, że wirus może być obecny wszędzie tam, gdzie żyją te zwierzęta.
Jednym z największych wyzwań w walce z wirusem Nipah są jego niespecyficzne objawy we wczesnej fazie. Gorączka, ból głowy i kaszel przypominają typowe infekcje wirusowe, np. grypę. Dopiero w późniejszym stadium dochodzi do zapalenia mózgu, drgawek lub śpiączki.
WHO zaznacza, że występowanie wirusa jest ściśle powiązane z konkretnymi czynnikami geograficznymi i czasowymi. W regionie Azji Południowej wzrost liczby zachorowań przypada na okres od grudnia do maja. Ma to bezpośredni związek z sezonem zbiorów soku z palmy daktylowej, który jest jedną z głównych dróg transmisji patogenu na ludzi.
Dodatkowym sygnałem ostrzegawczym dla specjalistów jest obecność przeciwciał wirusa Nipah u nietoperzy w Afryce. Sugeruje to, że rzeczywisty obszar zagrożenia może być znacznie szerszy, niż wynikałoby to wyłącznie z dotychczasowych lokalizacji zarejestrowanych ognisk.
Profilaktyka i bieżące zalecenia
Na ten moment ryzyko rozprzestrzenienia się wirusa w skali globalnej jest oceniane jako niskie, natomiast w skali lokalnej pozostaje na poziomie umiarkowanym. Ze względu na brak ogólnodostępnych szczepionek oraz leków celowanych, kluczowe znaczenie ma stosowanie się do zasad profilaktyki.
Podstawowe zalecenia ekspertów obejmują:
Bezpieczeństwo żywności: W regionach zagrożonych należy bezwzględnie unikać picia surowego soku palmowego. Wszystkie owoce powinny być dokładnie myte i obierane przed spożyciem.
Higiena i kontakt: Konieczne jest zachowanie rygorystycznych standardów sanitarnych w kontaktach ze zwierzętami oraz osobami wykazującymi objawy infekcji.
Skutecznym narzędziem w ograniczaniu ekspansji patogenu pozostaje szybka izolacja osób zakażonych oraz rygorystyczne monitorowanie wszystkich osób z ich najbliższego otoczenia.
Potencjał pandemiczny i priorytety badawcze
Z uwagi na powyższe czynniki, wirus Nipah został wpisany na listę patogenów priorytetowych w ramach planu badawczego WHO (R&D Blueprint). Eksperci uznają go za poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowotnego. Wysoka śmiertelność, sięgająca nawet 75%, w połączeniu ze zdolnością do transmisji między ludźmi tworzy realne niebezpieczeństwo wystąpienia epidemii o zasięgu międzynarodowym.
W ramach aktualnej oceny sytuacji Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że ryzyko o zasięgu globalnym pozostaje na niskim poziomie. Działania podejmowane w celu opracowania nowych terapii farmakologicznych oraz preparatów ochronnych mają charakter zapobiegawczy i służą wzmocnieniu bezpieczeństwa zdrowotnego w przyszłości. Obecnie działania koncentrują się na monitorowaniu znanych lokalnych ognisk, a dotychczasowe doświadczenia, w tym szybkie opanowanie aktualnego zdarzenia, potwierdzają skuteczność standardowych procedur izolacyjnych w powstrzymywaniu transmisji wirusa.
